ΒΥΡΩΝ ΛΕΟΝΤΑΡΗΣ

Βύρων Λεοντάρης
1932 – 2014

 

 

Έλληνας ποιητής της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς και δοκιμιογράφος, στον οποίο οφείλεται ο όρος «ποίηση της ήττας». Πιο γνωστό του ποίημα «Η ομίχλη μπαίνει από παντού», που μελοποίησε το 1975 ο Γιάννης Σπανός με τη φωνή της Αρλέτας.

Ο Βύρων Λεοντάρης γεννήθηκε το 1932 στη Νιγρίτα Σερρών, όπου ο πατέρας του υπηρετούσε ως δημόσιος υπάλληλος. Ήταν το τελευταίο από τα πέντε παιδιά μιας αριστερής οικογένειας από την Σάμο. Σύντομα, η οικογένειά του επέστρεψε στο νησί και το 1939 εγκαταστάθηκε οριστικά στην Αθήνα.

Μετά τις εγκύκλιες σπουδές του, ο Βύρων Λεοντάρης πήρε πτυχίο νομικής από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και στη συνέχεια δικηγόρησε στην Αθήνα.

 

Στα γράμματα εμφανίστηκε το 1954 με την ποιητική συλλογή «Γενική Αίσθηση». Από τότε δημοσίευσε ποιήματα και κριτικά κείμενα σε διάφορα περιοδικά. Ανήκε στη συντακτική ομάδα του περιοδικού «Μαρτυρίες» (1962-1966) και ήταν μέλος της εκδοτικής ομάδας του περιοδικού «Σημειώσεις» από το 1973. Το 1997 τιμήθηκε με το κρατικό βραβείο ποίησης για τη συλλογή του «Εν γη αλμυρά».

Η ποίηση του Λεοντάρη είναι συνδεδεμένη με τα γεγονότα, που ακολούθησαν τον εμφύλιο πόλεμο στην Ελλάδα και με τη συντριβή του κοινωνικού οράματος της Αριστεράς. Ταυτόχρονα, είναι και ποίηση που απηχεί τις πρώτες κρίσεις αξιών και ιδεών, οι οποίες εμφανίστηκαν την ίδια περίοδο στον ελλαδικό χώρο. Είναι η «ποίηση της ήττας», ορισμό που αυτός πρώτος ονοματοθέτησε στο ομώνυμο δοκίμιο του 1963 και έκτοτε επικράτησε. Με  αυτόν ορίζει την ποίηση που γράφτηκε από αριστερούς ποιητές τη δεκαετία του ’40, καθώς και την ηθική στάση των ποιητών αυτών και το φρόνημα της ποίησής τους τα επόμενα χρόνια.

 

Ο Βύρων Λεοντάρης πέθανε στις 6 Αυγούστου 2014, σε ηλικία 82 ετών. Ήταν νυμφευμένος με την ποιήτρια Ζέφη Δαράκη (γ. 1939) και είχε ένα γιο, τον σκηνοθέτη Γιάννη Λεοντάρη (γ. 1965). Αδελφός του ήταν ο δοκιμιογράφος και κριτικός Μανόλης Λαμπρίδης (Μανόλης Λεοντάρης).

Εργογραφία

Ποίηση

  • Γενική αίσθηση (1954)
  • Ορθοστασία (1957)
  • Ομίχλη του μεσημεριού (1959)
  • Ανασύνδεση (1962)
  • Κρύπτη (1968)
  • Ψυχοστασία(1972)
  • Μόνον δια της λύπης… (1976)
  • Ψυχοστασία. Ποιήματα 1949-1976 (1983)
  • Εκ περάτων (1986)
  • Εν γη αλμυρά (1996)
  • Έως… (2003)
  • Μόνον δια της λύπης (2006)

Δοκίμια

Ο Βύρων Λεοντάρης διαβάζει ποίησή του

Αρλέτα – Η ομίχλη μπαίνει από παντού

 

Στίχοι:  

Βύρωνας Λεοντάρης

Μουσική:

Γιάννης Σπανός

Η ομίχλη μπαίνει από παντού στο σπίτι
κι όσα για σένα είχες ελπίσει
έχουνε τώρα πια όλα σβήσει
η ομίχλη μπαίνει από παντού στο σπίτιΣκιά ήταν ό,τι για ζωή αγαπήθη
ήχος στεγνός μιας άδειας λέξης
σαν ήρθε η ώρα να διαλέξεις
είπες ας φράξουν τη φωτιά άλλα στήθηποτάμι που έχει μείνει ξερή η κοίτη
πώς να `χεις έτσι ξεστρατίσει
σου άξιζε σένα αλλιώς να ζήσεις
η ομίχλη μπαίνει από παντού στο σπίτι
η ομίχλη μπαίνει από παντού στο σπίτι

Υπάλληλος μυροπωλείου

 

 

Το κλασικό δοκίμιο του Λεοντάρη για τον Καρυωτάκη:

Βύρων Λεοντάρης

Στον δεύτερο όρο της αντίφασης

(1978)

Από το βιβλίο Δοκίμια για την ποίηση

(Έρασμος, 1985)

«Η επανάσταση είναι η μόνη μοίρα, η μόνη και ατελείωτη περιπέτεια του ανθρώπου. Ασυμφιλίωτος με κάθε αρχή και κάθε τέλος, ο άνθρωπος είναι πάντα αυτό που δεν θέλησε να είναι. Η κάθε πραγματικότητα του είναι θανάσιμα εχθρική και συγχρόνως α υ τ ή η πραγματικότητα είναι η ζωή του. Ριγμένος στην επαναστατική περιπέτεια συνιστά και ορίζει την αντιφατικότητά της – το τρέκλισμα της δράσης και το τραύλισμα της ψυχής. Γιατί η επαναστατική πράξη σαν βιωματική εμπειρία, στην άρνηση της πραγματικότητα και στην σύγκρουση της μ’ αυτήν, είναι οδύνη, αγωνία, απώλεια, – με έσχατο όριο της το θάνατο. Δεν δρα σαν τάση επιβολής και κυριαρχίας προς την κατεύθυνση ενός μετασχηματισμού του κόσμου, δεν είναι γνώση αλλά απόγνωση, καθαρή άρνηση που δεν κρυσταλλώνεται σε μορφές ιδεολογίας. Όμως, όσο δεν εξικνείται στο έσχατο όριό της, χάνει την αυθεντικότητά της. Από χαίνουσα πληγή που βλαστημάει τη θεϊκή και εγκόσμια τάξη, γίνεται η επούλωσή της. Από καθαρή άρνηση μεταλλάζει σε επιθυμία επιβίωσης και κυριαρχίας, από επανάσταση γίνεται αντεπανάσταση. Εκκρίνει η ίδια από μέσα της την προστατευτική εφελκίδα, το ιδεολογικό της κακάδι. Η ιδεολογία της μετατροπής της πραγματικότητας και της προσαρμογής της στις ανάγκες και στα «μέτρα» του ανθρώπου έρχεται αυτόθροα με την επαναπαραδοχή της πραγματικότητας ως πλέγματος κοινωνικών σχέσεων και με τον αυτοακρωτηριασμό των αναγκών. Ο άνθρωπος περνάει και εντάσσεται στο κοινωνικά οργανωμένο επαναστατικό κίνημα, σ’ ένα ομαδικό επαναστατικό εγώ, όπου θα βρει βοτάνια για τα τραύματα της ύπαρξης, δύναμη για τις συγκρούσεις και παρηγοριά για τις ήττες, ένα συνειδητό νόημα για τη ζωή και το θάνατο, κι ακόμα ένα θαυματουργό τραγούδι γύρω από τη γούρνα του Σιλωάμ αντί για κλάμα που καταλύει και καταριέται το τραγούδι «επί των ποταμών της Βαβυλώνος…». Αυτή η κατάσταση ένταξης, που βιώνεται επίσης αντιφατικά, καταλήγει σε ασφυξία ανάμεσα σε ανάγκη και ελευθερία και δημιουργεί βαθμιαία τη νέα αποξένωση του. Παίγνιο στη δίνη των κοινωνικών δυνάμεων που, διαφοροποιημένες και ανεξάρτητες από την προσωπική του δράση και πρόθεση, αναπαράγουν τον κόσμο σε μέτρα που πάλι και ποτέ δεν είναι «δικά του» και καθιδρύουν νέες εξουσιαστικές σχέσεις, μένει εκτός κοινωνική λύσεως και επαναστρέφει στην προσωπική εκδοχή του. Στις ακτές μιας άλλης πραγματικότητας που ποτέ δεν τη θέλησε, η παλιά πληγή της αυθεντικής άρνησης κακοφορμισμένη αιμορραγεί και πάλι – κι αρχίζει έτσι απ’ την αρχή ξανά ο ίδιος κύκλος.»

Βύρων Λεοντάρης, Στον δεύτερο όρο της αντίφασης

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s